(Patria) – U Sarajevu je danas održana redovna sesija Asocijacije nezavisnih intelektualaca Krug 99 o temi “Srebrenica: Paradigma bosanskog genocida”.
Uvodničar je bio profesor historije i filozofije i prevodilac Avdija Alibašić.
Alibašić kaže da je govoriti o jednoj ovako delikatnoj temi, o kojoj je toliko toga već rečeno i napisano, neizbježno povezano s rizikom ponavljanja, odnosno simplifikacije i šematizacije.
– Osnov da ja uopće govorim o ovoj temi čini knjiga njemačkog autora Matthiasa Finka: “Srebrenica, hronologija jednog genocida ili Šta se desilo sa Mirnesom Osmanovićem”, koju sam ja preveo na bosanski jezik – rekao je Alibašić.
Prema njegovim riječima, u ovom kapitalnom djelu, autor na tačno 1.000 stranica prezentira detaljan naučno-kritički prikaz zbivanja od 1992-1995., bazirajući se u najvećoj mjeri na dokumentima koji potječu iz vojnih i političkih arhiva Rs.
1. Civilizacijski značaj srebreničke apokalipse
Pad Srebrenice 11. jula 1995. godine i brutalno ubistvo više od 8.000 muškaraca te deportacija preko 25.000 žena, djece i starijih osoba predstavljaju jedan od najcrnjih dana u evropskoj historiji.
Ovaj zločin doveo je u pitanje cijelu modernu civilizaciju jer su pred očima međunarodne zajednice nebrojeno puta zgaženi svi principi demokratskog (zapadnog) svijeta. Srebrenica je bila samo “veliko finale” agresije na RBiH.
Iako su agresija i genocid pravno utvrđeni brojnim presudama MKSJ-a i nacionalnih sudova, tri decenije kasnije negiranje zločina je i dalje rašireno, a u dijelovima BiH plasira se pervertirana slika ratnih zbivanja.
2. Strateški ciljevi kao zvanična državna doktrina
Ključ za razumijevanje karaktera rata leži u “Odluci o strateškim ciljevima srpskog naroda u BiH”, usvojenoj 12. maja 1992. u Banjoj Luci i objavljenoj u Službenom glasniku Rs (br. 22, 1993. g.).
Ovaj dokument predstavlja obavezujući zakonski akt i zvaničnu državnu doktrinu tzv. Republike srpskog naroda u BiH; kasnije Rs, koja nikada nije povučena.
Po značaju za sudbinu BiH ona stoji u ravni s rezolucijama ZAVNOBiH-a, ali kao njihova potpuna negacija jer zagovara segregaciju i fizičko razdvajanje umjesto inkluzivnosti.
– Politički vrh na čelu s Radovanom Karadžićem definisao je šest strateških ciljeva:
‣ Državno razdvajanje od druge dvije nacionalne zajednice (aktuelna drama sa zastavama je eho ove odluke);
‣ Koridor između Semberije i Krajine. Ovaj cilj je i danas aktuelan kroz aktivnosti u Brčkom, gdje se osnivanjem “Srpske kuće” želi ojačati uticaj entiteta, dok se državni suverenitet rastače;
‣ Koridor u dolini rijeke Drine, odnosno eliminisanje Drine kao granice između srpskih država (“dva svijeta”).
Karadžić je najavio da se muslimanske opštine mogu samo privremeno uspostaviti kao enklave, ali da ti krajevi u konačnici moraju pripasti srpskoj BiH, čime je sudbina Podrinja i Srebrenice zapečaćena već u maju 1992. godine.
‣ Granica na rijeci Uni i rijeci Neretvi;
‣ Podjela grada Sarajeva na srpski i muslimanski dio. Ovo dokazuje da su optužbe o protjerivanju Srba neosnovane.
Opsada grada od 1.445 dana trebala je prisiliti građane na spoznaju da je zajednički život nemoguć, nakon čega je dio Srba otišao prateći poziv i/ili pritisak sopstvenog političkog vrha.
‣ Izlazak Republike srpske na more.
3. Ukalkulisani genocid i Direktiva broj 7
Tokom skupštinske rasprave 1992. godine, general Ratko Mladić je eksplicitno upozorio političko rukovodstvo: “Ljudi i narodi nisu piljci niti ključevi u džepu, pa ćemo ih premjestiti tamo-amo. Prema tome ne možemo očistiti… To je ljudi genocid”.
Uprkos ovom upozorenju, niko nije reagovao, a ciljevi su jednoglasno usvojeni, što dokazuje da je genocid bio svjesno ukalkulisan za njihovo ostvarenje.
Namjeru uništenja potvrđuje i Direktiva broj 7 (od 17. marta 1995.) kojom se Drinskom korpusu naređuje stvaranje uslova “totalne nesigurnosti, nepodnošljivosti i besperspektivnosti daljeg opstanka i života mještana u Srebrenici i Žepi”.
Tekst ove naredbe direktno se poklapa s definicijom genocida iz Konvencije UN-a iz 1948. (namjerno podvrgavanje grupe životnim uslovima koji dovode do njenog uništenja). U ovim dokumentima se ljudska prava drugih naroda uopće ne spominju.
4. Sudske presude za genocid izvan Srebrenice
Svođenje genocida isključivo na juli 1995. u Srebrenici historijski je pogrešno i štetno za kulturu sjećanja.
Srebrenica je samo završni krešendo, prostorno i vremenski zgusnuti čin trogodišnjeg genocida provedenog širom BiH, pa se s pravom može smatrati njegovim paradigmatskim primjerom.
Da je genocid počinjen i izvan Srebrenice potvrđeno je kroz više presuda nacionalnih sudova ali i MKSJ, npr:
‣ Nikola Jorgić (Doboj): Viši regionalni sud u Düsseldorfu osudio ga je 26. septembra 1997. na doživotni zatvor za genocid, što su potvrdile sve njemačke pravne instance i Evropski sud za ljudska prava.
To je bila prva presuda za genocid u Evropi nakon Drugog svjetskog rata, čiju važnost naglašavaju i međunarodni pravni krugovi.
‣ Ninoslav Đajić (Foča): Presudom Vrhovnog suda Bavrske (1997.) utvrđeno je da su na području opštine Foča u junu 1992. izvršena djela genocida.
‣ Goran Jelisić (Brčko): MKSJ je u ovom predmetu ocijenio da genocid može za cilj imati i ograničeno geografsko područje; Jelisić je zbog zločina počinjenih u Brčkom (posebno logoru Luka) osuđen na 40 godina zatvora.
5. Udruženi zločinački poduhvati i pitanje krivice
Radovan Karadžić i Ratko Mladić pravosnažno su osuđeni za učešće u četiri udružena zločinačka poduhvata (UZP): sveobuhvatni UZP (trajno uklanjanje Bošnjaka i Hrvata s teritorija koje su Srbi smatrali svojim), UZP za Sarajevo (širenje terora snajperskim djelovanjem i granatiranjem), UZP za Srebrenicu i UZP za uzimanje osoblja UN-a za taoce.
Narativ da su “zločini počinjeni na svim stranama” pravno i etički je neutemeljen i služi samo umanjivanju vlastite krivice.
Srpska strana je kroz zvanična dokumenta (Odluka usvojena od Narodne skupštine i objavljena u Službenom glasniku) najavila upotrebu svih sredstava uz potpuno zanemarivanje ljudskih prava ostalog (nesrpskog) stanovništva.
S druge strane, u dokumentima političkih struktura RBiH i Armije BiH nigdje ne postoje naredbe usmjerene protiv bilo kojeg naroda kao takvog (dok je Islamska deklaracija spominjana na sudovima samo zbog nedostatka stvarnih dokaza).
6. Kritika kulture sjećanja
Srebrenica se u praksi prepušta povijesti. Način obilježavanja je uglavnom sveden na komemoraciju, koja upravo znači odavanje počasti preminuloj osobi (osobama).
Komemorativne manifestacije imaju skoro isključivo karakter vjerskog obreda (dženaza, ukop), a medijski fokus isključivo na stare osobe šalje poruku da je to problem tek nekoliko preživjelih, dok Srebrenica ostatak godine ostaje pusta.
Da li bi održavanje “Privrednog foruma” ili sl. 12. i 13. jula umanjivalo pijetet prema mrtvima? (možda još bolje nekog drugog od 365 dana, kako ne bi izgledala pusta).
Ili bi, naprotiv, imalo snažnu poruku da se život nastavlja?! Sjećanje je dio identiteta i žrtava i agresora, istina je jedino oružje, a pamćenje obaveza svih – poručio je Alibašić.
