(Patria) – Poslanik u Predstavničkom domu PS BiH Saša Magazinović, obratio se zvaničnicima Evropske unije sa zahtjevom za konkretnu reakciju u povodu uloge Republike Srbije u događajima koji su uslijedili nakon smrti presuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića kojima se veliča ratni zločinac i relativiziraju zločini za koje je pravosnažno presuđen.
On je pismo uputio predsjedniku Evropskog vijeća Antoniju Costi, predsjednici Evropske komisije Ursuli von der Leyen, visokoj predstavnici za vanjsku i siturnosnu politiku Kaji Kalas, komesarki za proširenje EU Marti Kos, poslanicima Parlamenta EU sa zahtjevom za institucionalnu reakciju Evropske unije povodom masovnog veličanja presuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića i razmatranje ovih događaja u okviru pristupnog procesa Republike Srbije
“Poštovani,
obraćam Vam se kao poslanik u Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine povodom događaja u Republici Srbiji koji su uslijedili nakon smrti Ratka Mladića, pravosnažno osuđenog pred međunarodnim sudom za genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine.
Događaji kojima svjedočimo ne mogu se posmatrati izolovano niti svesti isključivo na ponašanje pojedinaca ili navijačkih grupa. Posmrtni ostaci Ratka Mladića transportovani su iz Haga avionom Vlade Republike Srbije. U avionu se nalazio i ministar pravde Republike Srbije, a po slijetanju su kovčeg, prekriven zastavom Republike Srbije, preuzeli pripadnici Vojske Srbije. U danima koji su uslijedili održavana su javna okupljanja i manifestacije veličanja Ratka Mladića, uz ikonografiju i poruke kojima se osoba osuđena za genocid predstavlja kao heroj. Ovakvo ponašanje ima posljedice koje daleko prevazilaze pitanje odnosa prema prošlosti.
Veličanje ratnih zločinaca je tema sadašnjosti. Sve ovo čemu svjedočimo stvara društvenu dozvolu za buduću netrpeljivost, radikalizaciju i nasilje.
Porodice žrtava i ljudi koji su preživjeli genocid za koji je Ratko Mladić pravosnažno presuđen danas žive u Bosni i Hercegovini. Srebrenica nije istorijska metafora nego mjesto genocida čije se žrtve još uvijek identificiraju i ukopavaju.
Zbog toga institucionalno pretvaranje počinioca tih zločina u heroja neposredno utiče na povjerenje među državama, osjećaj sigurnosti preživjelih, te mogućnost izgradnje trajnog mira i dobrosusjedskih odnosa u regionu. Evropska unija je upravo na tom pitanju već zauzela nedvosmislen stav. Visoka predstavnica Evropske unije Kaja Kallas i komesarka za proširenje Marta Kos povodom 31. godišnjice genocida u Srebrenici poručile su da u Evropi nema mjesta poricanju genocida, historijskom revizionizmu niti veličanju osuđenih ratnih zločinaca.
Komesarka Kos je nakon posljednjih događaja u Srbiji dodatno jasno ocijenila da je veličanje presuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića nespojivo s vrijednostima na kojima počiva evropski put i naglasila da taj put zahtjeva suočavanje s prošlošću, istinsko pomirenje i poštovanje žrtava ratnih zločina. Upravo zato smatram da reakcija Evropske unije ne bi trebala ostati samo na nivou političke osude.
Republika Srbija nije država prema kojoj Evropska unija nema institucionalne mehanizme djelovanja. Ona je država kandidatkinja za članstvo i dobrovoljno je prihvatila proces u kojem napredovanje prema članstvu zavisi od poštovanja političkih kriterija, temeljnih evropskih vrijednosti, vladavine prava, regionalne saradnje i dobrosusjedskih odnosa.
Proces evropskih integracija gubi svoj smisao ako je sveden na formalno usklađivanje propisa, dok se istovremeno toleriše institucionalna normalizacija ideologija koje su dovele do najtežih zločina na evropskom tlu nakon Drugog svjetskog rata. Evropske vrijednosti moraju predstavljati stvarnu granicu politički prihvatljivog ponašanja čiji prelazak ima konkretne posljedice.
Zbog toga od Evropske komisije, Evropskog parlamenta i drugih nadležnih institucija Evropske unije tražim:
1. da posljednje događaje i postupanje institucija Republike Srbije u vezi s povratkom posmrtnih ostataka Ratka Mladića, kao i širi društveni i politički kontekst njegovog javnog veličanja, formalno razmotre u okviru praćenja pristupnih obaveza Republike Srbije;
2. da se navedene činjenice uzmu u obzir u narednoj procjeni napretka Republike Srbije, naročito u oblastima koje se odnose na temeljna prava, regionalnu saradnju, dobrosusjedske odnose, proces pomirenja i odnos prema ratnim zločinima;
3. da Evropska komisija izvrši procjenu usklađenosti postupanja državnih institucija i zvaničnika Republike Srbije s političkim kriterijima i vrijednostima na kojima počiva proces pristupanja Evropskoj uniji;
4. da institucije Evropske unije jasno navedu koje konkretne korake očekuju od vlasti Republike Srbije radi sprečavanja institucionalnog legitimiranja i javne glorifikacije osoba pravosnažno osuđenih za genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine;
5. da se pitanje odnosa prema pravosnažno utvrđenim ratnim zločinima i veličanju njihovih počinilaca tretira kao suštinsko pitanje evropskog pristupnog procesa, a ne kao bilateralni spor država Zapadnog Balkana.
Posebno želim naglasiti posljednju tačku. Genocid u Srebrenici i zločini za koje je Ratko Mladić osuđen nisu predmet političkog mišljenja niti nacionalnog tumačenja nego pravosnažnih presuda međunarodnih sudova. Zato zahtjev da se osuđeni ratni zločinci ne veličaju nije zahtjev jedne države drugoj, nego zahtjev civilizacijskog minimuma na kojem je izgrađena savremena Evropa.
Evropska unija je posljednjih dana pokazala da prepoznaje ozbiljnost ovog pitanja. Sada je potrebno da taj vrijednosni stav dobije i odgovarajući institucionalni izraz.
